Tekst maat vergroten Tekst maat verkleinen Breng terug naar standaard maat
Voedingssondes
Inhoudsopgave
Voedingssondes
Neussonde
Gastrostomie (PEG)
Jejunostomie
Alle pagina's

 

Indien je met drink- en sondevoeding niet voldoende voedingsstoffen binnen krijgt, of doordat je er bijvoorbeeld langdurig gebruik van zult moeten maken, kan het nodig zijn een voedingssonde of andere techniek aan te leggen. Op de volgende pagina's vind je de verschillende soorten op dit gebied.

 

drink- en sondevoeding

 

 


 

Wanneer je onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt doordat je niet of weinig mag of kan eten, kan sondevoeding door de neus nodig zijn. Via een dun soepel slangetje (de sonde) wordt dunne vloeibare voeding direct het maag-darmkanaal ingebracht. De sonde wordt door de neus doorgeschoven via de keel en de slokdarm naar de maag (neus- maagsonde) of darmen (neus-duodenumsonde). De neus-maagsonde wordt het meest gebruikt. De neus-duodenumsonde wordt met behulp van een scoop ingebracht en komt uit in de dunne darm. Het inbrengen kan een vervelend gevoel geven maar is niet pijnlijk. De eerste dagen na het inbrengen zul je moeten wennen aan de sonde, vooral met slikken voel je de sonde goed zitten.

 

Verschillende maten

Er zijn verschillende soorten en maten sondes, maar de meest gebruikte zijn ongeveer zo dik als de vulling van een balpen. Aan het uiteinde van de sonde zitten meerdere gaatjes waardoor de voeding in de maag of dunne darm terecht komt. De sonde kan met een pleister aan de neus of wang geplakt worden om te voorkomen dat deze gaat verschuiven. (Bron afbeelding: Medical Facts)

 

Positie sonde

Voordat je voeding inbrengt is het van belang te controleren of de positie van de sonde goed is. Dit kun je doen door het meten van de pH-waarde van de maaginhoud door met een spuit een beetje vocht via de sonde op te zuigen en deze te druppelen op pH indicatie papier. Indien de pH-waarde 5,5 of lager is, ligt de sonde op de juiste manier in de maag. Spuit voor het beginnen met de voeding de sonde nog even met 20-40 ml water door. Kijk hier voor de verschillende soorten sondevoeding en de toediening ervan.

neussonde

Verzorging sonde

Hoe beter je de sonde verzorgd, hoe langer hij meegaat. Spuit de sonde regelmatig door met schoon water zodat hij niet verstopt raakt. Per keer kun je ongeveer 20 tot 30 ml lauwwarm water gebruiken. Dit kun je het beste dagelijks vier tot zes keer herhalen. Dit is vooral ook belangrijk na het afkoppelen van de sondevoeding. Als de sonde verstopt raakt, je hem ophoest of per ongeluk lostrekt, moet er een nieuwe sonde worden ingebracht.

 

 

 

 


 

Een gastrostomie (ook wel PEG) is een voedingsstoma in de buikwand direct naar de maag, waardoor vloeibare voeding via een sonde kan worden toegediend. Bij langdurig (chronisch) gebruik heeft deze techniek minder complicaties dan sondevoeding via de neus. Het slangetje dat bijvoorbeeld voor de PEG wordt gebruikt is dikker dan die van een neussonde, waardoor hij minder snel verstopt.

PEG

PEG staat voor: Percutaneus, wat betekent dat er door de huid gegaan wordt.  Er wordt een fistel (dit is een gaatje in de buikwand naar de maag en kan worden vergeleken met een gaatje in het oor) gemaakt. Endoscopisch; daarmee wordt de techniek bedoeld waarmee het buisje wordt ingebracht. En de G staat voor Gastronomie. Deze techniek wordt gebruikt vanaf 1980. Sindsdien zijn de technieken sterk verbeterd waardoor het inbrengen makkelijker gaat en de PEG langer kan blijven zitten. Daarnaast zijn er diverse soorten waardoor je keus hebt in de voor jouw comfortabelste katheter.

 

Katheter

Bij deze techniek kan onder andere een PRG-katheter of een Mic-key worden ingebracht. Een PRG-katheter (sonde) is een uitstekende slang buiten de huid waarop direct de spuit met voeding aangesloten kan worden. Aan de binnenzijde van de buikwand zit een ballonnetje of plaatje (bumper), zodat de katheter er niet uit kan schuiven. De Mic-key bevat eveneens een ballonnetje. Aan de buitenkant zit een button met een afsluitdopje waarop je een extra slangetje aan kunt koppelen voor de vloeibare voeding.

 

Sonde vs button

 

Button

  • Het voordeel van een Mic-key button is dat je geen slang aan je buik hebt hangen, maar een klein stopje welke vlak tegen de huid aan ligt
  • Wel dien je de button sneller te vervangen dan een sonde, de ballon is van silicone en heeft geen eeuwig leven.
  • De Mic-key button dient ongeveer elke 3 tot 6 maanden te worden vervangen (dit kun je zelf thuis doen) 
  • Het elke dag aankoppelen bij een button kan voor sommige mensen lastig zijn 
  • Ingebouwde antirefluxklep voorkomt terugvloei van sondevoeding of maaginhoud

 

Sonde

  • Een sonde kan 3 tot 5 jaar blijven zitten en soms langer of zelfs eeuwig (bij een katheter met een plaatje aan de binnenzijde), soms dient de connector (dop) wel vervangen te worden
  • De langere sonde kan de mobiliteit beperken en is moeilijker te verbergen onder kleding, tijdens zwemmen etc
  • Het gewicht van de sonde trekt harder aan het stoma
  • Risico op lekkage van de sondevoeding en maaginhoud

(Bron afbeelding: Halyard)

 

Het inbrengen

Het inbrengen kan gebeuren door de pull en push techniek, chirurgisch, endoscopisch of radiologisch. Een veel voorkomende techniek is toch wel de endoscopische manier. Hierbij wordt de katheter ingebracht met een endoscoop die via de mond wordt ingebracht tot in de maag. Doordat er lucht in de maag wordt gespoten kunnen ze met een camera de juiste plaats bepalen. De huid wordt plaatselijk verdoofd en de katheter wordt door de buikwand gebracht. Een ingreep duurt ongeveer een half uur en kan onder een roesje gebeuren. 

 

Verschillende varianten

Je hebt verschillende varianten van de PEG. De PEG waarbij de sonde in de maag ligt is de standaard PEG. De sonde kan via de maag worden doorgeschoven naar de twaalfvingerige darm, dit noemt men de PEG duodenum. En ten slotte kan de sonde worden doorgeschoven naar de dunne darm, dit wordt een PEG jejunum genoemd. Bij alle 3 is de ingang direct in de maag, alleen kan de sonde verder worden doorgeschoven.

 

Radiologisch

Daarnaast heb je deze varianten ook waarbij ze door de radioloog zijn aangelegd in plaats van endoscopisch. Deze heten: PRG (Percutane Radiologische Gastrostomie, direct in de maag). De maag wordt van buitenaf onder echo- en röntgengeleide met een holle naald aangeprikt, om hier tenslotte een voedingssonde achter te laten. En dan niet zoals hierboven met een ballonnetje of plaatje, maar met een krul aan het uiteinde. En zo heb je ook de PTGJ (percutane transgastrische jejunostomie) waarbij er via de maag een voedingskatheter wordt ingebracht in de dunne darm.

 

De voeding

Vaak kan (binnen) 24 uur na het inbrengen al worden gestart met de vloeibare voeding door de PEG. Eerst wordt er water doorheen gebracht, gaat dit goed dan kan er worden begonnen met de voeding. Je arts of diëtist stelt een persoonlijk voedingsadvies voor je op, dat is afgestemd op je persoonlijke situatie. Zo krijgt je alle voedingsstoffen binnen die je lichaam nodig heeft. Het soort sondevoeding, de hoeveelheid, de verhouding en de tijdstippen waarop de voeding moet worden toegediend, verschillen van persoon tot persoon. De hoeveelheid sondevoeding wordt geleidelijk opgebouwd. De voeding kun je toegediend krijgen door middel van een voedingspomp die je op verschillende standen kunt zetten.

 

Verzorging

Indien je hem goed verzorgd kan deze lange tijd (soms zelfs jaren) meegaan eer hij hoeft te worden vervangen. Bekijk de sonde en de omliggende huid dagelijks en let bijvoorbeeld op roodheid of andere veranderingen. De huid en het fixatieplaatje of de button (ook eronder) kun je verzorgen met warm water en zeep (bijvoorbeeld tijdens het douchen) waarna je het voorzichtig droog dept met een schone handdoek. Hygiëne is erg belangrijk! Spoel de sonde voor en na de voeding door met 5-15 ml lauw water. Maak na het voeding toedienen ook alle sluitstukken goed schoon onder de kraan en gebruik iedere dag een nieuw toedieningssysteem of pompje. Duw de katheter eenmaal per dag naar binnen en draai eenmaal om vastgroeien te voorkomen. Bij een sonde met een ballon aan de binnenzijde moet de inhoud van de ballon een keer in de 2 à 3 weken worden gecontroleerd en eventueel worden bijgevuld. (foto onder met dank aan Marisja)

pej

Speeksel

Vaak kun je weinig of niets eten als je deze techniek krijgt. Belangrijk is het om ervoor te zorgen dat de speekselaanmaak door blijft gaan. De hoofdfunctie van speeksel is de bescherming van de mondweefsels. Poets twee keer per dag je tanden en neem af en toe een kauwgompje of zuurtje.

 

 

 

 


 

Een jenunostomie (PEJ) is een stoma op het middelste gedeelte van de dunne darm; het jejunum. Deze techniek wordt endoscopisch aangelegd. In tegenstelling tot de PEG (vorige pagina) zit de sonde niet direct door de maag, waarbij hij eventueel verder kan worden doorgeschoven, maar zit hij door de buikwand meteen in de dunne darm.

 

Voedingskatheter

Dit stoma kan gebruikt worden om een voedingskatheter in te brengen. Dit is een flexibel slangetje, de sonde, waardoor dunne vloeibare voeding direct in de darm terecht komt. Aan de katheter zitten twee schijfvormige plaatjes. Het ene plaatje zit tegen de binnenkant van de dunne darmwand waardoor de katheter niet naar buiten kan schuiven. Het andere plaatje zit aan de buitenkant van de buikwand waardoor de katheter niet naar binnen kan schuiven. Dit kan overigens ook door middel van een ballonnetje aan de binnenkant. Het uiteinde aan de buikzijde kan met een speciaal dopje worden afgesloten. Ook kan bij deze techniek een Mic-key worden gebruikt.

 

Dubbel lumen

Bij een jejunumsonde kan ook een dubbel lumen katheter worden geplaatst. Deze sonde heeft gaatjes bij de maag waardoor je kunt hevelen van de maag en hiermee ook de dunne darm kunt voeden, twee functies dus. Deze kan 6 tot 9 maanden blijven zitten. Deze techniek is ook met een Mic-key button mogelijk. 

 

 

Sonde vs button

Button

  • Het voordeel van een Mic-key button is dat je geen slang aan je buik hebt hangen, maar een klein stopje welke vlak tegen de huid aan ligt
  • Wel dien je de button sneller te vervangen dan een sonde, de ballon is van silicone en heeft geen eeuwig leven.
  • De Mic-key button dient ongeveer elke 3 tot 6 maanden te worden vervangen (dit kun je zelf thuis doen) 
  • Het elke dag aankoppelen bij een button kan voor sommige mensen lastig zijn 
  • Ingebouwde antirefluxklep voorkomt terugvloei van sondevoeding of maaginhoud

 

Sonde

  • Een sonde kan 3 tot 5 jaar blijven zitten en soms langer of zelfs eeuwig (bij een katheter met een plaatje aan de binnenzijde), soms dient de connector (dop) wel vervangen te worden
  • De langere sonde kan de mobiliteit beperken en is moeilijker te verbergen onder kleding, tijdens zwemmen etc
  • Het gewicht van de sonde trekt harder aan het stoma
  • Risico op lekkage van de sondevoeding en darm/maaginhoud

(Bron afbeelding: Halyard)

 

Radiologisch

Daarnaast kan deze techniek ook door de radioloog zijn aangelegd in plaats van endoscopisch. Dit heet dan: PRJ (Percutane Radiologische Jejunostomie). Er wordt een klein sneetje gemaakt in de buikwand en met behulp van echo- en röntgenbeelden wordt de maag of darm aangeprikt. Deze katheter kan op zijn plaats worden gehouden met een ballon of een krul aan het uiteinde aangelegd.

 

 

 

Kijk op de vorige pagina voor meer informatie over dit onderwerp, dingen als voeding en verzorging zijn te vergelijken met de gastrostomie.

 

 

    Laatst aangepast op dinsdag 26 september 2017 12:23
     

    Poll


    Welk soort sonde heb je?

    Welk soort sonde heb je?